Digitale inclusie onder jongeren in Veenendaal

Digitale inclusie onder jongeren in Veenendaal

Welke rol kan de bibliotheek spelen in het digitale leven van jongeren?

De bibliotheek Veenendaal stond voor een fundamentele vraag. Hoe kunnen wij onze rol vervullen bij de ondersteuning van jongeren van 13 tot en met 21 jaar in hun digitale ontwikkeling? 
‍

Waar de bibliotheek ouderen goed weet te ondersteunen bij digitale vraagstukken, bleef de doelgroep jongeren grotendeels buiten beeld. Niet omdat zij niet digitaal actief zijn, maar juist omdat ze dat wél zijn. Jongeren groeien op in een digitale wereld en bewegen zich daar ogenschijnlijk moeiteloos doorheen. Maar betekent dat ook dat ze digitaal vaardig zijn?

De uitdaging

Achter het zelfvertrouwen van jongeren in de digitale wereld schuilt een paradox. Enerzijds gebruiken ze dagelijks technologie, apps en online platforms. Anderzijds blijkt uit onderzoek dat een groot deel van de jongeren onder het basisniveau scoort als het gaat om digitale vaardigheden en geletterdheid. Toch ervaren jongeren dit zelf zelden als een probleem. Ze weten vaak niet wat ze niet weten en komen pas in actie wanneer er iets misgaat of urgent wordt.
‍

Voor de bibliotheek roept dit een lastige vraag op. Want als jongeren geen hulpvraag ervaren, geen aansluiting voelen bij het aanbod en de bibliotheek niet zien als plek voor dit soort vragen, hoe zet je dan als organisatie hier het beste op in? Of ligt de rol ergens anders?

Onze aanpak

We hebben dit vraagstuk als een open ontwerpend onderzoek benaderd, waarin ook ruimte was voor de conclusie dat de bibliotheek geen (directe) rol zou moeten spelen.

‍

We startten met deskresearch naar bestaande inzichten en initiatieven rondom digitale inclusie. Vervolgens gingen we de praktijk in om de leefwereld van jongeren beter te begrijpen. We spraken met jongeren, docenten, jongerenwerkers en verschillende collega’s bij andere bibliotheken. In totaal verzamelden we inzichten uit gesprekken met zo’n 85 betrokkenen, van diepte-interviews tot groepsgesprekken in klassen.

‍

Tijdens het proces scherpten we onze onderzoeksvragen continu aan. We onderzochten niet alleen waar jongeren behoefte aan hebben, maar vooral hoe zij leren, wanneer ze hulp zoeken en welke rol verschillende partijen daarin spelen.

Niet vanuit aannames, maar vanuit hun dagelijkse realiteit.

‍

Wat we leerden

Uit het onderzoek kwamen een aantal duidelijke inzichten naar voren:

* Er moet een why zijn, of je moet een why creëren

* Jongeren weten niet wat ze niet weten
* Htet is belangrijk om in te spelen op urgentie
* Programmering moet leuk, verbindend en leerzaam zijn
* Er mist verbinding en wederkerigheid in het leren over elkaars digitale omgangsvormen
* Mediawijsheid en ICT-vaardigheden zijn wezenlijk anders; jongeren gebruiken de digitale wereld veel, maar begrijpen er minder van dan we denken
* Jongeren zijn zich bewust van de keerzijde van de digitale wereld

‍

Wat opvalt: de grootste uitdaging zit niet alleen in vaardigheden, maar in motivatie, timing en context.

‍

De rol van de bibliotheek opnieuw bekeken

Het onderzoek liet zien dat de bibliotheek in haar huidige vorm geen vanzelfsprekende plek is voor jongeren om hulp te zoeken bij digitale vraagstukken. Maar dat betekent niet dat er geen rol is. Integendeel, de rol verschuift.

‍

Niet als loket waar jongeren zelf naartoe komen, maar als schakel in het netwerk rondom jongeren. Denk aan scholen, ouders en jongerenwerkers; de plekken waar jongeren wél zijn, en waar vragen ontstaan. De kracht van de bibliotheek ligt daarmee niet alleen in het aanbieden van kennis, maar in het verbinden, ondersteunen en versterken van de omgeving van jongeren.

‍

Van inzicht naar richting

Op basis van deze inzichten ontwikkelden we samen met de bibliotheek verschillende richtingen:
* Aanwezig zijn op plekken waar jongeren al zijn, zoals scholen
* Inspelen op momenten van urgentie, zoals 18 worden of studiekeuzes
* Programma's ontwikkelen die leuk en sociaal zijn en pas daarna leerzaam
* Ouders en jongerenwerkers versterken als eerste aanspreekpunt
* Verkennen van nieuwe vormen van ondersteuning, zoals een AI-omgeving voor acute vragen

Impact

Dit traject gaf de bibliotheek geen standaard antwoord, maar iets waardevollers: een herdefinitie van hun rol. Van een plek waar kennis wordt aangeboden, naar een speler die actief onderdeel is van het ecosysteem rondom jongeren.

‍

“We zijn als bibliotheek door het onderzoek met NFL anders naar onze eigen rol gaan kijken. We moeten als bibliotheek uit onze comfortzone van programmering in de bibliotheek stappen, en naar de jongeren toe op de voor hen vertrouwde plekken. Alleen dan gaan we echt impact maken voor deze doelgroep.” - Sophie Visser, coördinator Digitale inclusie, bibliotheek Veenendaal

‍

Door niet uit te gaan van hun eigen aanbod, maar van de leefwereld van jongeren, ontstond een aanpak die beter aansluit op hoe jongeren daadwerkelijk leren en handelen.

‍

En daarmee werd de vraag niet alleen beantwoord, maar opnieuw gesteld, op een manier die toekomstbestendig is.

Benieuwd naar het hele onderzoek? Deze lees je hier.